Piet van de Kar bij Museum Perron Oost

Door Sya van 't Vlie


Weinig overtuigend spel met Louise Bourgeois

In het Amsterdamse Oostelijk Havengebied staat het kleinste museum van Amsterdam. Op 24 maart 2017 werd de expositie van Piet van de Kar, beeldhouwer en curator van het museum, afgesloten met een dialoog. Omdat ik graag op de hoogte blijf van wat zich afspeelt in dit mini museum bij mij om de hoek, besloot ik deze finissage-achtige gebeurtenis bij te wonen.

Nieuwsgierig makende bijkomstigheid was dat Van de Kar zich voor de expositie heeft laten inspireren door een van mijn favoriete beeldhouwers: Louise Bourgeois (1911-2010). Daarbij passend was de aankondiging dat de dialoog zou gaan ‘over de bezwerende rol van de beeldhouwkunst bij het maken van een beeld’.

Museum Perron Oost

Allereerst iets over het museum. Museum Perron Oost is onderdeel van een
monument dat bestaat uit een stuk van het verhoogde laad-en losperron aan de Cruquiusweg met bijbehorend opzichtershuisje. Aan dit perron tegenover de voormalige veemarkt werden vroeger de wagons gewassen. Verderop aan het einde van de Cruquiusweg lag het abattoir. Het monument dat oogt als een verhoogde wandelpromenade, herinnert aan de bedrijvigheid van het Oostelijk Havengebied (OHG) als overslaghaven. Het plan voor dit industriële monument was van de Rotterdamse kunstenaar Joep van Lieshout (1963).
Van Lieshout staat onder andere bekend om zijn inloopsculpturen, hetzij figuratieve architecturale sculpturen of camper-achtige bouwsels. In beide kan de kijker rondlopen. Het opzichtershuisje is aan te merken als een readymade, een bestaande inloopsculptuur. Omdat het verschil tussen kunst en niet-kunst voor hem onbelangrijk is, had Van Lieshout er geen moeite om zich perron, opzichtershuisje, rails en wagon toe te eigenen. Op zijn voorstel werd het perron opnieuw beklinkerd en getransformeerd tot een soort boulevard, beplant met bomen. De perronwanden zijn opnieuw gemaakt aan de hand van oude mallen voor perronwanden. De bomen – leiplatanen – zijn geselecteerd volgens de normen van traditionele perronbeplanting. Het opzichtershuisje werd gerestaureerd. Bij het geheel zijn de juiste lantaarnpalen gezocht. Op het spoor naast het perron gaf Van Lieshout een plek aan de platte wagon nr 40-849491679-9 met ´twee W3 wielstellen nrs 38789 en 39051´, inclusief stootblok. Dit monument dat niet oogt als een monument, maar erbij ligt alsof het er altijd al zo heeft bijgelegen, past in Van Lieshouts visie dat kunst deel moet uitmaken van de maatschappij. Met toestemming van Van Lieshout, heeft Museum Perron Oost zich in april 2013 gevestigd in het opzichtershuisje. Doel van het museum is om ‘in uiteenlopende kunstvormen verhalen van oude en nieuwe bewoners van het Oostelijk Havengebied in Amsterdam’ te ontsluiten.

Louise Bourgeois, fier en dubbelzinnig

De tentoonstelling van Piet van de Kar past niet echt in dat buurtgerichte doel. Tenzij Van de Kar beoogt de buurt te laten kennismaken met Louise Bourgeois. Maar daarin zijn hij en het museum niet geslaagd. Nog geen tien genodigden woonden de dialoog bij. Het door Iris Dik geleide gesprek leverde een paar anekdotes uit het leven Bourgeois op.

Maar wanneer Van de Kar nu precies met het werk van Bourgeois in aanraking is gekomen, werd niet duidelijk. Op een expositie in de jaren ’90. De titel van het roze beeld hem zo raakte, wist hij niet meer. Uit zijn beschrijving maak ik op dat het misschien wel Mamelles (1991) is, dat ik een veelborstig landschap zou noemen. In mijn blogartikel ‘Louise Bourgeois – Maman/Spider’ noem ik Bourgeois de meest autobiografische beeldhouwer die ik ken. Dat autobiografische, dat Dik en Van de Kar gelukkig wel onderstreepten, maakt haar werk zo heftig en het effect op de kijker zo verwarrend. Dat zie ik in de beelden van Van de Kar niet echt terug. Harmonie (moet dat niet Harmony zijn?) of 4 elements, een fallusachtige stapeling van vier bollen, staat in de ingang en wordt tijdens de dialoog specifiek in verband gebracht met Bourgeois. Maar ik mis de trotse fierheid of dubbelzinnigheid van de beelden van Bourgeois.

Haar trots straalt af van de foto die Robert Mapplethorpe van haar maakte. Gehuld in zwarte jas van langharig apenbont houdt ze haar beeld Fillette onder de arm. Op de tentoonstelling 'Double Sexous' (Gemeentemuseum 2010-11) hing een grote reproductie van deze foto. Ervoor hing Fillette (1968), een penis die ook iets wegheeft van een klein kind, onbeholpen en gehuld in een beschermend jasje.
Bourgeois’ fascinatie voor de Diana van Efeze, de godin met vele borsten, blijkt uit een aantal dubbelzinnige beelden als Blind Man’s Buff (1984) en Nature Study (1986). De laatste, een veelborstige koploze sfinx, is een voorbeeld van Georges Bataille’s begrip ‘altération’. De twee rijen borsten eindigen onderaan in twee testikels, waartussen de staart zich als een penis omhoog richt. Blind Man’s Buff is een met bolvormen bedekte penis, waarvan de bollen zowel mannelijk (testikels) als vrouwelijk (borsten) te duiden zijn. De sculptuur is verwant aan de performance A Banquet/A Fashion Show of Body Parts (Hamilton Gallery New York, 1978) waarin Bourgeois zichzelf en bevriende kunstkenners hulde in latex kostuums met soortgelijke bolvormige uitstulpingen.

a Play met Louise B.

Terug naar Piet van de Kar. Hoe ziet zijn spel met Louise Bourgeois er uit?

In het zaaltje links van de ingang staan drie sculpturen: Louise B. is helping me to create an abstract sculpture, White Sculpture, en De Bosgeest. De abstracte sculptuur is een witte stapeling die smal begint, dan wat uitdijt, om weer smal te eindigen. Geen hoekige maar meer organische stapeling. White Sculpture bestaat uit een open constructie van witte latjes. De Bosgeest spreekt me het meest aan. De figuur is opgebouwd uit latten en draagt een witte jas. Hij kijkt naar de van het plafond hangende aan elkaar geknoopte linten van textiel met de titel Shamana L.B. De linten doen me denken aan de bomen volgehangen met kleurige slingers die ik op zag Olchoneiland, het grootste eiland in het Russische Baikalmeer. Op ‘heilige’ plekken hangen inwoners en toeristen, in navolging van de Boerjatsjamanen, slingers in de bomen. Met hun offer hopen ze de natuurgoden gunstig te stemmen zodat dezen hun wensen laten uitkomen. Ziet Van de Kar L.B. (Louise Bourgeois) dan als een sjamaan en zichzelf als de bosgeest? Maar de bosgeest laat zich toch niet inspireren door de sjamaan, maar de sjamaan door de bosgeest.
Het zaaltje rechts van de ingang is meer een etalage dan zaaltje. Hier staan een paar beelden. Aardig gevonden is Familiestuk, een assemblage met kapot gevallen borden van feestservies van de familie Van de Kar. Aan de muur hangt een naar een foto geschilderd portretje van Bourgeois. Verder hangt er een soort poster met daarop de titel van de expositie: ‘a Play met Louise B’. Ik stoor me aan de hinderlijke mix van Engels en Nederlands. Waarom niet gekozen voor Nederlands: 'een Spel met Louise B.', of Engels: 'a Play with Louise B'. Als je een eerbetoon aan Louise Bourgeois wilt maken, zorg dan in ieder geval voor een eentalige titel.


Het moge duidelijk zijn dat ik meer waardering heb voor Joep van Lieshouts monument, dat recht doet aan de locatie, dan voor deze expositie en dialoog in en om het voormalige opzichtershuisje, die geen recht deden aan Bourgeois. Wil je echt spelen met Louise Bourgeois, dan moet je van veel betere huize komen.

P.S. Wel een fijne kans weer wat over Louise Bourgois te schrijven.

Bronnen
Sya van 't Vlie - Louise Bourgeois - Maman/Spider
Sya van 't Vlie - Double Sexus (in Beelden #4 2010)
Sya van 't Vlie - Bataille, Bellmer en Bourgeois (website Beelden)
Sya van 't Vlie - Atelier van Lieshout