Prix de Rome 2013

Door Sya van 't Vlie


In de herfst van 2013 hield ik een dagboek bij van de opbouw, preview en opening van de Prix-de-Rome expositie bij de Appel arts centre in Amsterdam. Ik publiceerde deze tekst in mijn toenmalige blog en neem hem nu weer op in verband met mijn pleidooi in Bredelar Paper #1 voor begrijpelijk engagement en respons uitlokkende installaties en performances. De Prix-de-Rome kunstenaars slaagden daar naar mijn mening niet in.

Dagboek

Op 5 november wordt de winnaar van de Prix de Rome 2013 bekend gemaakt en mag hij of zij de prestigieuze prijs in ontvangst nemen. Wie zijn de genomineerden? Wat voor werk hebben ze voor de Prix gemaakt? Voor een antwoord op die vragen moest ik naar De Appel, niet één maar drie keer. Mijn recensie leest daarom als een dagboek, dat eindigt voordat de winnaar bekend is.

Rondleiding

Op 18 oktober ga ik voor het eerst naar De Appel voor een rondleiding van Ann Demeester tijdens de opbouw. Ze legt uit dat het Mondriaan Fonds dit jaar met de organisatie van de Prix de Rome is belast. Op verzoek van het fonds is de Appel gastvrouw van de expositie. Anders dan bij hun eigen exposities is de rol van de Appel beperkt tot faciliteren. De vier genomineerden hebben in goed overleg een ruimte gekregen om hun werk te presenteren. Ruim 49 beeldend kunstenaars onder de 40 jaar werden voorgedragen door 35 scouts. Een internationale jury koos daaruit een shortlist van vier: Christian Friedrich, Falke Pisano, Remco Torenbosch en Ola Vasiljeva.
In de Appel wordt intussen hard gewerkt aan de opbouw. Pisano is nog in het buitenland; de drie andere genomineerden zijn present, maar alleen Remco Torenbosch is bereid iets te vertellen over zijn werk European Contextualising in Analytical Sociology and Ethnographical representation on History and the Present. Een lange titel voor een onderzoek naar de blauwe kleur van de vlag van de Europese Unie. Ondanks van het bestaan van een kleurcode zijn er aanzienlijke verschillen in het blauw van de 28 lidstaten. Debet hieraan zijn de productieprocessen die per weverij verschillen.

Torenbosch maakt ons deelgenoot van een aardig detail: de Europese vlag is ontworpen door ambtenaren. Er is geen designer aan te pas gekomen. Iets dat tegenwoordig ondenkbaar zou zijn. De opstelling met knalblauwe doeken in vitrines of hangend aan muur is nog niet af. Ik schort mijn oordeel nog even op. We gaan ook nog langs de ruimtes van Vasiljeva en Friedrich. Bij de eerste valt nog niet echt vast te stellen waar het heengaat. Bij de laatste vertelt Demeester dat het een geluidsinstallatie gaat worden in een donkere ruimte waar slechts zes personen tegelijk in kunnen.

Public preview

Op 25 november is het dan zover. Om zes uur ben ik weer bij De Appel voor de public preview. Nieuwsgierig ga ik eerst bij Torenbosch kijken.

De opstelling is af. Strak en minimalistisch. Maar wat wil Torenbosch nu met het tonen van die verschillende blauwen? ‘De kleurverschillen weerspiegelen de diversiteit in verwachtingen en visies [van de verschillende landen]‘, citeert de zaalbrochure de maker. Een wat magere conclusie voor een werk dat het resultaat is van een onderzoek. Torenbosch heeft de uitkomsten van dat onderzoek gepubliceerd in een boek. Zijn presentatie lijkt een 3-D illustratie daarvan, maar zonder de inhoud van het boek te kennen is de presentatie onbegrijpelijk, en: saai.

Het is te druk om de installatie van Friedrich in te gaan. Daarom ga ik boven kijken bij The Limp of a Letter van Ola Vasiljeva. The Limp of a Letter is een ruimte vullende installatie met video’s, meubels met erover hangende kleding en hier en daar een object. Sommige objecten zijn ook op de video’s te zien, maar wat de relatie is tussen al het gepresenteerde is me volkomen onduidelijk. Ik ga weer te rade bij zaalbrochure. De ruimte ‘wordt bewoond door verschillende personages die steeds wisselen in rol en vorm, nu eens zijn ze fysiek aanwezig, dan weer onaantastbaar. Deze personages verschijnen in de vorm van sculpturen, interieurelementen, geluid, video, licht en zelfs als een online publicatie.’ ‘Het zal wel’, denk ik. Dat brengt me op een passende term voor deze bijdrage: ‘het-zal-wel kunst’, kunst waarbij de kijker vol onbegrip afhaakt. Vertwijfeld vraag ik me af of dat juist Vasiljeva’s bedoeling is.

Onderzoekskunst

Op naar Falke Pisano. Net als bij Torenbosch is Prison Work, onderdeel van de serie The body in Crisis, het resultaat van een onderzoek. Pisano richt zich op het jaar 1984, het jaar waarin de eerste geprivatiseerde gevangenis van Amerika open ging. De gevangenen worden sindsdien ingezet als goedkope arbeidskrachten. Een nieuwe vorm van slavernij. Als ik de ruimte binnenkom zie ik links en rechts twee strakke kubusvormige sculptuurbouwsels met transparante wanden, de linker grijs getint, de rechter zonder kleur. De linker is gesloten. Door de wanden zie ik sjablonen van mannen en vrouwen achter tralies, afgedrukt op een soort kamerschermen.
De rechter kubus is een inloopsculptuur. Binnen is een informatieve diapresentatie over de geschiedenis van de gevangenis en haar ‘inmates’ te zien. In de zaal hangen aan de wand nog een zestal panelen met verdere uitleg over Prison Work en de serie waarvan het onderdeel is. Ik vraag me af of de gemiddelde kijker het geduld kan opbrengen dit alles grondig te bestuderen. Mij weet Pisano wel te interesseren voor haar onderzoek omdat ze een relevante vraag stelt: Is de wereld van nu niet één grote geprivatiseerde gevangenis?

Non-belevenis

Op 29 oktober ben ik net te laat voor de eerste ‘voorstelling’ van A Translation of Unwritten Writings van Christian Friedrich. De teller boven de gesloten deur staat op 51.39. Friedrich weet de spanning wel op te bouwen: 66 minuten wachten tot je met z’n zessen naar binnen mag. Drie maal 6, het getal van de duivel. Is dat toeval? Eindelijk is het zover, we mogen naar binnen. Lopend in het half duister komen we in een ruimte met zes stoelen. We gaan zitten en het wordt compleet donker. Er klinken geruststellende klanken. Na een paar minuten begint een vrouwenstem met het voorlezen van de onvoltooide experimentele roman van Friedrich. In het Engels. Ik heb moeite de draad te volgen, waarschijnlijk omdat die draad ontbreekt. Ik realiseer me hoe visueel ik ben ingesteld. Ik mis beeld. Opeens hoor ik een tekst waarin ‘spit’, ‘spat’ en ‘spiteful’ elkaar herhaaldelijk in hoog tempo afwisselen. Daarna verslapt mijn aandacht weer. Zal ik al weggaan? Of mis ik dan wat? Nee dus. Na 66 minuten wijzen verlichte pijlen de weg naar de uitgang. Friedrich kan vast spannend werk maken. Zijn manipulatieve aansturing van de bezoekers bij hun binnenkomst bewijst dat. Maar jammer genoeg is het hem niet gelukt de opgebouwde spanning vast te houden. De belevenis blijft uit.

Uitreiking prijs

Op 5 november zal minister Jet Bussemaker in bijzijn van koningin Maxima de winnaar bekendmaken en de prijs uitreiken. De prijsuitreiking is live te volgen op de website van de Prix de Rome. Ik ben benieuwd naar het oordeel van de jury. Als ik het voor het zeggen had, zou de prijs naar Falke Pisano gaan.

Wat de prijswinnaar betrof deelde de jury mijn mening.