Zes voor Zes

Door Sya van 't Vlie


Veel crossovers op de kunstpresentatie in de Amsterdamse Bagagehal

Vandaag is het 17 april 2017, de laatste dag van ‘Zes voor Zes’. Te laat voor een recensie van de kunstpresentatie, die de organisatoren omschrijven als ‘een hedendaags evenement met de uitstraling van een tentoonstelling en de energie van een beurs’. Maar niet te laat voor een nabeschouwing over de vele crossovers die te zien waren in de Bagagehal van Loods 6 op het KNSM-eiland te Amsterdam. Crossovers tussen 2D-disciplines als schilderkunst, tekenen en fotografie en de 3D-discipline sculptuur, en tussen de 3D-disciplines architectuur en sculptuur. Verder werden er een aantal ensceneringen getoond waarin de invloed van het theater op de sculptuur zichtbaar en voelbaar was.

Grensoverschrijding richting textielarbeid

Het lijkt logisch deze nabeschouwing te beginnen met Zonder titel van Karin van Dam. De grote zwarte spookverschijning stond prominent in de Bagagehal. Grensoverschrijdend is het materiaalgebruik van Van Dam. De verschijning heeft een gebreide huid. Verder is de figuur omgeven door stokjes, die aan breinaalden doen denken en waaraan kluwen wol hangen.

Crossovers tussen schilderkunst en sculptuur

Makers van crossovers tussen schilderkunst en sculptuur zijn Twan Janssen en Nare Eloyan

Twan Janssen had een eigen hoekje, met op de ene wand vier paneeltjes, en op de andere wand vier gelijksoortige paneeltjes en twee grotere panelen. In de acht paneeltjes zet Janssen verf in als sculpturaal middel. Hij heeft op het schilderij-oppervlak witte kruisen aangebracht van uit de tube geknepen verfslierten. Op de kruisen heeft hij vervolgens een dun gekleurd streepje getrokken. De verfslierten doen denken aan het vroegere tandpastamerk Signaal, waar een rode streep gel tegelijk met de witte tandpasta uit de tube kwam als je er in kneep. Maar Janssens kruisen zijn natuurlijk veel subtieler met die ene penseelstreek aan een rand van een verfsliert, met zelfs een kleurverloop binnen één penseelstreek. Het paneel Study for a new Rainbow heeft hij omwikkeld met dunne bandjes met de kleuren van de regenboog. Op het paneel Stage Property tenslotte heeft hij een aantal dunne op zakdoeken lijkende lappen gehangen, elk met een eigen pastelkleur.

Nare Eloyan tekent voor de wandinstallatie van negen maskers Heads. Maar zijn de hoofden wel maskers? Je kunt ze niet voor je gezicht houden en door de ooggaten kijken. Dus nee, de hoofden zijn geen maskers maar negen portretten. Geen massieve 'rondom portretten', maar frontale platte portretten van papier maché. Eloyan heeft ze beschilderd. Haar portretten hebben een uitgesproken karakter en zijn getekend door het leven. Zijn de geportretteerden bekenden die voor haar model hebben gestaan, of heeft Eloyan foto's gebruiikt van persoonlijkheden die ze bewondert?

Crossovers tussen tekenen en sculptuur

Onlangs is Romy Muijrers stadstekenaar van Amsterdam geworden. Terecht, als we mogen afgaan op de vier nero potloodtekeningen die in een smal gangetje aan de muur hingen, oningelijst. De zwart/wit tekeningen lijken dichtbegroeide landschapjes. Maar als je beter kijkt bespeur je er allerlei mensfiguren in, alleen of elkaar omhelzende geliefden. Soms ten voeten uit, dan weer alleen hoofden. Muijrers’ tekeningen bestaan uit verschillende lagen van tijd en ruimte waar het heden en het verleden samen komen. ‘De figuren die zich in deze tijd verhaspeling bevinden zijn de gidsen die de kijker langs de verschijningsvormen van mijn herinneringen en de beleving van het heden voeren’, aldus Muijrers op haar website. Maar de tekeningen zijn ook echt gelaagd, in Een liefde voor … komt bovenin een boom uit het oppervlak groeien, en achter de naar voren krullende rand rechts staat een man op de muur. Is hij zo’n gids die je in de tekening wegwijs moet maken?
Soms presenteert Muijrers haar tekeningen in een installatie. Deze kleine presentatie maakt benieuwd naar hoe ze onze hoofdstad de komende jaren gaat vastleggen.

Crossovers tussen fotografie, sculptuur en performance

De ‘knipselcollages’ van Charlotte Schrameijer zijn crossovers tussen fotografie en sculptuur. De geënsceneerde foto’s van Fraser Stewart zijn meer, want ze bezitten een performatieve ingrediënt.

Het werk van Charlotte Schrameijer getuigt van haar verontrusting over de stand van zaken in de wereld. Omringd door alle brandhaarden, oorlogen, terreurbewegingen, milieurampen en natuurrampen die de wereld ontwrichten, blijven we er maar op los leven. In haar 'knipselcollages' brengt zij ze beide invalshoeken samen. Ze combineert foto’s van rampgebieden, door oorlog, natuur- of milieuramp verwoeste plekken, met foto’s van potische natuurtaferelen. Ze snijdt die uit en combineert ze tot complexe composities, vol spiegelingen. Door het snijwerk ontstaat een kwetsbaar kantwerk van papier, grillig van vorm, ‘mooi’ van een afstand, maar heftig en verontrustend wanneer je dichterbij komt. Door ze niet op maar iets voor de wand te presenteren gaat hun schaduw meedoen. Daardoor zijn ze moeilijker te lezen, wat ze gek genoeg nog verontrustender maakt.

Verspreid over de Bagagehal hangen twee foto’s van Fraser Stewart. Het zijn geënsceneerde foto’s, waarin Stewart zelf als performer figureert. In Vanishing Moment is Stewart te zien terwijl hij een trapje opklimt dat tegen een van de pijlers van een viaduct staat. Maar er is meer aan de hand. Het glas dat de foto beschermt is gebroken langs de lijnen van het perspectief. Dat is vast niet gebeurd bij een val. Die behandeling, om niet te zeggen manipulatie, maakt de foto tot een object, en door die status van object overschrijdt de foto de grens met de sculptuur.

Op de foto Drifting Out I is Stewart weer te zien, in het water zwemmend met een helm op. Drifting Out I is ingelijst in een sculpturale lijst bestaand uit met de hand gekneed imitatie beton. Het is aardig om te volgen hoe Fraser de helm van imitatie beton ook als autonome sculptuur presenteert. Tijdens een trailer expositie op het terrein van de Westergasfabriek toonde hij de helm nog liggend naast Drifting Out I. Op een andere presentatie heeft de helm, getiteld Heavy on the Mind, een vizier gekregen.

Crossovers tussen sculptuur en architectuur

Maurice van Tellingen is maker van ‘maquettebeelden’, soms staan ze onder een vitrine op een sokkel, zoals Zwembad en Kleine stoep. Maar soms hangen ze als een wandobject aan de muur, zoals Datsja en Wasmachine. Het zijn verstilde maquettes, tijdloos, zonder verhalende elementen, zonder mensen. Toch bouwt Van Tellingen een bepaalde spanning op, alsof er iets staat te gebeuren.
Doordat ze onder een vitrine staan, delen Zwembad en Kleine stoep de ruimte niet met de kijker. Ze hebben hun eigen ruimte, die de kijker op afstand houdt. Dat is anders bij Datsja en Wasmachine die de kijker proberen te involveren. Staand voor Datsja krijg je neiging om de deur rechts te openen en naar binnen te gaan. Maar dan besef je dat je al binnen bent, en de deur naar buiten leidt, naar het donkere woud met de boomstammen, dat door de ramen maar net zichtbaar is. Wasmachine betrekt de kijker nog meer, want Wasmachine is interactief. Als je op het knopje onderop de maquette drukt, begint de wasmachine te draaien. Je staart naar de ronddraaiende was alsof je staat te wachten op het moment dat de was klaar is.

Theatrale ensceneringen

De expositie telt theatrale ensceneringen van twee beeldhouwers: Paul de Reus en Hans van Bentem.

Zoals wel vaker combineert Paul de Reus mini en maxi ensceneringen. De kleine solofiguurtjes en groepjes vertellen samen een spannend verhaal, dat 'leest' als een toneelscript. Op de grond staat Miscarriage. De bloedplas veroorzaakt door de miskraam waaiert dramatisch als een rok om de vrouw heen. Maar de overige ensceneringen wijzen op een herkansing met goede afloop. Aan de muur hangt Spelende baby, een zwangere vrouw, van wie de buik zich opent als een venster dat je als kijker een blik gunt op wat daar gebeurt. Dat doet een beetje eng aan, maar achter haar organen zien we een foetusje vrolijk spartelen. Het lijkt wel te spelen met die organen. Dat dit foetusje gezond ter wereld komt zien we in Gezin, een enscenering van een ouderpaar en een jongetje. Toch is er iets ongewoons aan deze scene: het jongetje rookt een pijp en de ouders lijken te spelen met de bal die ze tussen hun hoofden houden. Of is de baby niet opgegroeid tot dit jongetje maar tot het meisje dat op haar vaders schouders zit? Vader en dochter spelen een soort kiekeboe, zij met haar rok over haar vaders hoofd. Dit is een kleine variant op de reusachtige Vader en kind op de expositie van Paul de Reus bij SBK-Noord, dat ik eerder in een blog beschreef.
De maxi enscenering Meisje met pijlen is ook een vat vol tegenstrijdigheden. Het meisje kijkt de bezoekers vrolijk aan. Ook zij lijkt gewikkeld in een spel: pijlwerpen. Ze houdt een pijl in de hand. Het vrolijke spel blijkt niet ongevaarlijk, want het meisje is getroffen door een pijl die haar voorhoofd binnendringt. Een beetje ‘unheimisch’. Of heeft De Reus ons weer op het verkeerde been gezet met een neppijl die zich met een nap heeft vastgezogen op haar voorhoofd?

Heel anders van toon is Keep on Dreaming van Hans Van Bentem. Meteen bij binnenkomst wordt je blik naar het eind van de Bagagehal getrokken, waar deze kakofonische enscenering van allerlei figuren van wit glanzend porselein staat opgesteld voor een knalrode wand. Recensenten noemen Van Bentems werk opwindend en eclectisch, en soms ook edelkitsch. Deze enscenering bestaat uit robots, lotusbloemen, jerrycans, olievaten, clowns, een vrolijk huis, een vogelachtige figuur met kalasjnikov, een penis bereden door gevleugelde vrouwfiguur, waarvoor de kuise duiding als engel niet opgaat. Hoofdpersoon is een figuur gekleed in een strak uniformjasje met tressen. Van onderen is hij naakt, en zijn hoofd is voor de helft een apekop, die vrolijk voor zich uitkijkt, en voor de andere helft een doodskop. Eerder stond deze enscenering, in een iets andere samenstelling, in de zogenaamde Japanse kamer van het Haagse Gemeentemuseum. Deze stijlkamer is het resultaat van de achttiende-eeuwse Europese fascinatie voor de exotische wereld van het Verre Oosten. De kamer is geen kopie van een echt oosters landschap, maar een weergave van onze Europese fantasie over het Verre Oosten. Het is klassieke chinoiserie, zoals de Europese China-rage genoemd werd. Midden in de donkere kamer vol chinoiserie stond Van Bentems witte enscenering van echt Chinees porselein. ‘In dit klassieke droomlandschap zet ik een modern droomlandschap, of een modern visioen van Chinees porselein’, aldus Van Bentem in een interview met Pieter Henk Steenhuis in Trouw. ‘Je zou het moderne chinoiserie kunnen noemen.’
Potentiële kopers kunnen afzonderlijke onderdelen aanschaffen en zo een eigen droomlandschap samenstellen.

Organisatoren

Het initiatief voor ‘Zes voor’ Zes kwam van Oeke Witteveen, die onlangs is gestopt met haar succesvolle Witteveen Visual Art Center. De deelnemende galeries waren: Vriend van Bavink, Dudok De Groot, Maurits van de Laar, Torch, en designinstituut The Frozen Fountain. Kosten en baten van de presentatie werden gelijk verdeeld, vandaar de omschrijving coöperatieve kunstbeurs. Een sympathieke formule die heeft geleid tot een goede samenwerking. Die heeft op zijn beurt geresulteerd in samenhang binnen de presentatie, die – gelukkig voor mij – veel boeiende crossovers telde. Complimenten voor Oeke en haar collega’s!

Bronnen en fotoverantwoording
Pieter Henk Steenhuis - De aap wijst de weg (in Trouw 2012)
Sya van 't Vlie - Sculptuurensceneringen bij SBK Amsterdam

De overzichtsfoto van 'Zes voor Zes' heb ik gehaald van de website van galerie Maurits van de Laar
De foto's Zwembad en Kleine Stoep van Maurice van Tellingen heb ik gehaald van de websites van KAdE Kunsthal in Amersfoort en galerie Van den Berge in Goes
De foto Datsja van Maurice van Tellingen is een uitsnede uit een foto mij ter beschikking gesteld door de galeristen van 'Zes voor Zes'
De foto Drifting Out I is een uitsnede uit een foto mij ter beschikking gesteld door de galeristen van 'Zes voor Zes'
De foto's van de trailerexpositie van Fraser Stewart heb ik van zijn website gehaald
De overige foto's zijn eigen foto's